Η τοπογραφική, περιγραφική και χειρουργική ανατομική της κεφαλής και του τραχήλου στο έργο των Βυζαντινών ιατρών

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Ι. ΜΥΛΩΝΑΣ1,2, ΕΦΗ ΠΟΥΛΑΚΟΥ-ΡΕΜΠΕΛΑΚΟΥ2, ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΑΡΑΜΑΝΟΥ2, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Χ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ3

1: Κλινική Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής Θεραπευτηρίου “METROPOLITAN” 2: Εργαστήριο Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Ιατρικής, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ 3: Φαρμακείο «Π. Δ. ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΥ»

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 

Η τοπογραφική, περιγραφική και χειρουργική ανατομική της κεφαλής και του τραχήλου προσείλκυσε το ενδιαφέρον σημαντικών μορφών της Βυζαντινής Ιατρικής, οι οποίοι ασχολήθηκαν στο έργο τους με την Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική, στα πλαίσια των εδιαφερόντων και της ενασχόλησής τους με την Χειρουργική εν γένει.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ

Στην παρούσα μελέτη εξετάσθηκαν τα πρωτότυπα κείμενα των Βυζαντινών ιατρικών συγγραφέων σχετικά με την τοπογραφική, περιγραφική και χειρουργική ανατομική της κεφαλής και του τραχήλου, όπως περιλαμβάνονται ψηφιοποιημένα στην διαδικτυακή πλατφόρμα «Thesaurus Linguae Graecae» του University of California, Irvine, CA, USA.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Η τοπογραφική, περιγραφική και χειρουργική ανατομική της κεφαλής και του τραχήλου ενδιαφέρει τον Ορειβάσιο τον Περγαμηνό (4ος αιώνας), τον Θεόφιλο τον Πρωτοσπαθάριο (7ος αιώνας) και τον Μελέτιο τον Μοναχό (8ος αιώνας). Συγκεκριμένα ο Ορειβάσιος ο Περγαμηνός αναπτύσσει παρατηρήσεις οστεολογίας, συνδεσμολογίας και μυολογίας που περιλαμβάνουν κατά σειρά την γλώσσα, τα οστά της κεφαλής, τους μυς των χειλέων, του τραχήλου, της ρινός, τους μετωπιαίους και οφθαλμικούς μυς, τους μυς που κινούν τα βλέφαρα, την κάτω γνάθο και την κεφαλή εν γένει, τους μυς του υοειδούς οστού και εκείνους που κινούν την γλώσσα και τον τράχηλο. Ο Θεόφιλος ο Πρωτοσπαθάριος περιγράφει τον σκελετό του εγκεφαλικού κρανίου, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον από πλευράς στοματικής και γναθοπροσωπικής χειρουργικής, παρουσιάζουν τα όσα αναφέρονται στις συζυγίες των εγκεφαλικών νεύρων, την γλώσσα, το στόμα, την άνω και κάτω γνάθο και τους οδόντες. Ο Μελέτιος ο Μοναχός περιγράφει με μία αξιοθαύμαστη και πλούσια ετυμολογική προσέγγιση την ανατομία της κεφαλής και του τραχήλου εν γένει, με ιδιαίτερη αναφορά στα ζυγωματικά, την άνω και κάτω γνάθο, το γένειο, το πρόσωπο και το στόμα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι Βυζαντινοί ιατροί ενδιαφέρθηκαν για την  τοπογραφική, περιγραφική και χειρουργική ανατομική της κεφαλής και του τραχήλου, ιδιαίτερα οι ιατροί της Πρωτοβυζαντινής (4ος – 7ος αιώνας) και της Μεσοβυζαντινής περιόδου (8ος – 12ος αιώνας).